Wielka Brytania, kraj o bogatej historii i kulturze, często kojarzona jest z deszczową i mglistą pogodą. Ale czy te stereotypy oddają pełny obraz jej klimatu? W tym artykule, jako Wiktor Cieślak, postaram się kompleksowo opisać dominujący typ klimatu na Wyspach, jego charakterystykę, czynniki kształtujące oraz regionalne zróżnicowanie, aby rozwiać wszelkie wątpliwości i przedstawić, czego naprawdę można się spodziewać.
Umiarkowany morski kluczowe cechy klimatu Wielkiej Brytanii i jego zmienność
- Dominujący klimat to umiarkowany ciepły, wybitnie morski, charakteryzujący się łagodnymi zimami i stosunkowo chłodnymi latami.
- Klimat jest kształtowany przez wyspiarskie położenie oraz ciepły Prąd Północnoatlantycki (Golfsztrom), który znacząco łagodzi temperatury.
- Opady są rozłożone równomiernie przez cały rok, często w formie mżawki, z dużymi różnicami regionalnymi od bardzo mokrego zachodu po suchszy południowy wschód.
- Typowe są niewielkie roczne amplitudy temperatur; zimy rzadko spadają poniżej zera, a lata są umiarkowanie ciepłe, nie upalne.
- Pogoda jest zmienna, z częstym wiatrem (szczególnie na wybrzeżach) oraz mgłami, zwłaszcza jesienią i zimą.
- W ostatnich dekadach obserwuje się wyraźne ocieplenie i wzrost częstotliwości ekstremalnych zjawisk, takich jak rekordowe fale upałów.
Klimat Wielkiej Brytanii w pigułce: Czego naprawdę można się spodziewać
Kiedy mówimy o klimacie Wielkiej Brytanii, najczęściej używanym określeniem jest umiarkowany ciepły, wybitnie morski. Co to dokładnie oznacza? Przede wszystkim charakteryzuje się on łagodnymi zimami, stosunkowo chłodnymi latami i niewielkimi rocznymi amplitudami temperatur. Wyspiarskie położenie Wielkiej Brytanii, otoczonej ze wszystkich stron wodami Atlantyku i Morza Północnego, sprawia, że wpływ oceanu jest dominujący, łagodząc wszelkie ekstremalne zjawiska pogodowe.
Wbrew powszechnym mitom, Wielka Brytania wcale nie jest miejscem wiecznego deszczu i wszechobecnej mgły. Owszem, opady są częste, ale zazwyczaj mają postać drobnej mżawki lub przelotnych deszczy, rzadko zaś gwałtownych ulew, które znamy chociażby z kontynentalnej Europy. Mgły, choć występują, są bardziej typowe dla jesieni i zimy, szczególnie w głębi lądu, i nie paraliżują życia codziennego w takim stopniu, jak często się to przedstawia. Co więcej, istnieją znaczne różnice regionalne w ilości opadów, o czym opowiem za chwilę.
Porównując brytyjskie pory roku do tych, które znamy z Polski, od razu zauważamy wyraźne różnice. Na Wyspach pory roku są znacznie mniej wyraźne. Zimy są łagodniejsze, z rzadkimi i krótkotrwałymi opadami śniegu, a lata umiarkowane, bez męczących upałów. To właśnie wspomniane wcześniej niewielkie roczne amplitudy temperatur sprawiają, że przejścia między porami roku są płynne, a pogoda rzadko zaskakuje nagłymi, drastycznymi zmianami.
Tajemnica łagodnych zim: Jak ciepły prąd z Atlantyku kształtuje brytyjską pogodę
Kluczową rolę w kształtowaniu łagodnego klimatu Wielkiej Brytanii odgrywa Prąd Północnoatlantycki, będący przedłużeniem słynnego Prądu Zatokowego, czyli Golfsztromu. Ten ciepły prąd oceaniczny transportuje olbrzymie masy ciepłej wody z rejonów równikowych w kierunku północnym, ogrzewając wybrzeża Wielkiej Brytanii. Dzięki niemu klimat jest tu znacznie łagodniejszy niż w innych rejonach położonych na tej samej szerokości geograficznej, na przykład w Kanadzie, gdzie zimy są srogie i mroźne. To właśnie Prąd Północnoatlantycki jest głównym powodem, dla którego palmy mogą rosnąć w Kornwalii.
Wyspiarskie położenie i nieustanny wpływ mas powietrza znad Atlantyku sprawiają, że pogoda w Wielkiej Brytanii jest niezwykle zmienna i często nieprzewidywalna. Masy wilgotnego powietrza znad oceanu, napotykając na swojej drodze góry i wyżyny, powodują częste opady. Ciągłe przemieszczanie się niżów i wyżów atmosferycznych nad Atlantykiem skutkuje tym, że w ciągu jednego dnia można doświadczyć słońca, deszczu, a nawet gradu. To właśnie ta dynamika sprawia, że brytyjska pogoda jest tematem numer jeden w codziennych rozmowach.
Brytyjska pogoda w liczbach: Temperatury, opady i słońce
Przejdźmy do konkretów, czyli do liczb. Średnie temperatury w Wielkiej Brytanii doskonale ilustrują jej umiarkowany charakter. Zimy, trwające od grudnia do lutego, charakteryzują się temperaturami wahającymi się od 0°C do 8°C, przy czym w styczniu średnia temperatura wynosi od 1-2°C w Szkocji do około 5°C na południowym zachodzie Anglii (Kornwalia). Lata, od czerwca do sierpnia, są umiarkowanie ciepłe, ze średnimi temperaturami od 18°C do 22°C. W najcieplejszym lipcu temperatury w Londynie osiągają średnio 23°C. Jak widać, nie ma tu mowy o ekstremalnych upałach ani siarczystych mrozach.
Jeśli chodzi o opady, Wielka Brytania jest krajem o znacznym zróżnicowaniu regionalnym. Najbardziej deszczowe są tereny zachodnie i północne, zwłaszcza górzyste obszary Szkocji, Walii i Krainy Jezior, gdzie roczna suma opadów może przekraczać 3000 mm. Z kolei wschodnia i południowo-wschodnia Anglia to regiony znacznie suchsze, z opadami rzędu 600-700 mm rocznie. Najbardziej deszczowy okres przypada zazwyczaj na miesiące od października do stycznia, kiedy to wilgotne masy powietrza znad Atlantyku są najbardziej aktywne.
Co ciekawe, południowo-wschodnia Anglia, w tym Londyn, jest jednym z najsuchszych regionów Wielkiej Brytanii. Roczna suma opadów w Londynie, wynosząca około 600-700 mm, może być niższa niż w wielu miastach kontynentalnej Europy, na przykład w Rzymie. To obala kolejny stereotyp o wiecznie mokrym Londynie i pokazuje, jak zróżnicowany jest klimat na Wyspach.
Inny kraj, inna pogoda: Gdzie jest najcieplej, a gdzie najwięcej wieje
Regionalne różnice klimatyczne w Wielkiej Brytanii są naprawdę fascynujące. Południowo-Wschodnia Anglia, z Londynem na czele, uchodzi za najcieplejszy i najbardziej słoneczny region kraju. To tutaj lata są najprzyjemniejsze, a zimy najłagodniejsze, co sprzyja rozwojowi rolnictwa i rekreacji.
Zupełnie inny obraz prezentuje Szkocja. Jest to bez wątpienia najchłodniejsza i najbardziej deszczowa część Wielkiej Brytanii. Charakteryzuje się również bardzo wietrzną pogodą, szczególnie na wyspach i wyżynach, gdzie siła wiatru potrafi być naprawdę imponująca. Surowy, ale piękny krajobraz Szkocji jest bezpośrednim odzwierciedleniem jej klimatu.
Walia, położona w zachodniej części Wielkiej Brytanii, również doświadcza znacznych opadów. Jej górzyste tereny i bliskość Atlantyku sprawiają, że jest to kraj bardzo zielony, z częstymi mżawkami, które utrzymują roślinność w doskonałej kondycji. To właśnie ta wilgoć przyczynia się do malowniczych krajobrazów Walii.
Warto również wspomnieć o zjawisku mikroklimatu Londynu, znanego jako tzw. miejska wyspa ciepła. Beton, asfalt i gęsta zabudowa absorbują ciepło słoneczne w ciągu dnia i oddają je nocą, co sprawia, że temperatury w stolicy są często o kilka stopni wyższe niż na otaczających ją terenach wiejskich. To zjawisko jest szczególnie odczuwalne w upalne dni i bezwietrzne noce.
Ekstremalne zjawiska i zmiany klimatyczne: Czy pogoda w UK wymyka się spod kontroli
W ostatnich latach obserwujemy, że brytyjska pogoda zaczyna się zmieniać, a ekstremalne zjawiska stają się coraz częstsze. Lipiec 2022 roku przyniósł historyczny moment, kiedy to po raz pierwszy w Wielkiej Brytanii odnotowano temperaturę przekraczającą 40°C. To wydarzenie zszokowało wielu i skłoniło do refleksji: czy takie zjawiska są jednorazową anomalią, czy stają się nową normą w kontekście globalnego ocieplenia? Moim zdaniem, niestety, skłaniamy się ku tej drugiej opcji.
Globalne ocieplenie ma wyraźny wpływ na brytyjski klimat. Wielka Brytania doświadcza wyraźnego ocieplenia, a ostatnie lata regularnie biją rekordy średnich rocznych temperatur. Co więcej, wszystkie dziesięć najcieplejszych lat w historii pomiarów odnotowano po 2002 roku, co jest statystyką, której nie można zignorować. To pokazuje, że zmiany klimatyczne nie są odległą perspektywą, lecz już teraz kształtują naszą rzeczywistość.
Naukowcy prognozują, że przyszłość pogody na Wyspach będzie naznaczona dalszym wzrostem częstotliwości ekstremalnych zjawisk pogodowych. Oznacza to, że możemy spodziewać się częściej występujących fal upałów, ale także okresów intensywnych opadów, które mogą prowadzić do powodzi. Adaptacja do tych zmieniających się warunków klimatycznych staje się kluczowym wyzwaniem dla Wielkiej Brytanii.
